3 dni w Wiedniu bez samochodu: piesza trasa na pierwszą wizytę

Steffl, licząca 136 metrów wieża południowa, którą wiedeńczycy nazwali jak starego znajomego, wyznacza panoramę miasta od lat 30. XV wieku, a do jej punktu widokowego prowadzi 343 stopnie. Nad głową 230 000 glazurowanych dachówek układa się w gigantycznego dwugłowego orła, a dzwon Pummerin w wieży północnej odlano na nowo z armat zdobytych podczas oblężenia w 1683 roku.

Plac otaczający katedrę to punkt, wokół którego skupia się każda mapa Wiednia: pod stopami krzyżują się dwie linie metra U-Bahn, a lustrzana szklana fasada Haas-Haus odbija gotycką wieżę z powrotem ku niej samej. To mniej cel sam w sobie, a bardziej zawias, wokół którego obraca się stare miasto, więc przejdziesz przez niego więcej niż raz.

W połowie Graben, deptaka biegnącego na zachód od katedry, wznosi się spieniona barokowa kolumna, spowita złoconymi chmurami i opadającymi postaciami. To miejski pomnik zarazy, która wyludniła Wiedeń w latach 70. XVII wieku, i wzór, według którego w całej Europie Środkowej powielano kolumny Trójcy Świętej.

Tuż przy Graben kościół św. Piotra kryje za wąską fasadą jedno z najbardziej teatralnych barokowych wnętrz Wiednia: zieloną miedzianą kopułę, różowy marmur, złocenia i fresk na suficie, który zdaje się unosić dach w powietrze. Bezpłatne recitale organowe odbywają się niemal każdego popołudnia, warto dopasować termin wizyty do harmonogramu.

Naprzeciwko kopulastej bramy Hofburgu stoi Michaelerkirche, łącząca romańskie fundamenty z barokową nadbudową, a pod nią kryje się krypta, gdzie suche powietrze naturalnie zmumifikowało spoczywających w trumnach wiedeńskich arystokratów w strojach z XVII i XVIII wieku. Wizyta z przewodnikiem po krypcie to główny powód, by tu zajrzeć; nawa na górze to tylko krótkie spojrzenie.

Habsburgowie rządzili stąd imperium przez blisko siedemset lat, a Hofburg rozrósł się wraz z nimi do osiemnastu skrzydeł i około 2600 pomieszczeń. Prezydent Austrii pracuje dziś za jedną z tych fasad. Cały dzień można tu spędzić bez śladu; spacer przez dziedzińce i obok kopulastej bramy Michaelertor to darmowa wersja zwiedzania.

Książę Albert zaczął gromadzić tu grafiki w 1776 roku, a Albertina posiada dziś ponad milion odbitek i 60 000 rysunków, w tym niewiarygodnie precyzyjnego Młodego zająca Dürera z 1502 roku. Oryginał jest bardzo wrażliwy na światło i pokazywany tylko przez krótkie okresy, więc przed wizytą sprawdź aktualne wystawy Albertiny. Złocone habsburskie apartamenty reprezentacyjne na piętrze zawsze warte są wejścia po schodach.

Ten gmach mieni się największą na świecie operą repertuarową, w ciągu sezonu wystawiając dziesiątki różnych produkcji, a nie jedną w kółko. Jeśli wieczór w operze wydaje się poza zasięgiem, kilkaset miejsc stojących trafia do sprzedaży tego samego dnia już za kilka euro; w przeciwnym razie czterdziestominutowa wycieczka z przewodnikiem prowadzi po wielkich schodach aż na widownię.

Habsburgowie przez stulecia kupowali dzieła sztuki, a najlepsze z nich trafiły właśnie tutaj: Vermeer, Velázquez, Rafael, a przede wszystkim największy na świecie zbiór Pietera Bruegla Starszego, dwanaście obrazów w jednej sali, w tym Myśliwi na śniegu. Większość czasu poświęć galerii obrazów na pierwszym piętrze; sam budynek to połowa atrakcji.

Bliźniaczy budynek Kunsthistorisches Museum po drugiej stronie Maria-Theresien-Platz mieści liczącą 29 500 lat Wenus z Willendorfu, mieszczącą się w dłoni wapienną figurkę wykopaną w Dolnej Austrii w 1908 roku, a także największą na świecie publicznie dostępną salę meteorytów. Oba gmachy wzniesiono razem, z tego samego kamienia, jako jeden wielki gest zwrócony ku sobie nawzajem.

Za długą barokową fasadą dawnych cesarskich stajni rozciąga się jedna z największych dzielnic sztuki na świecie: muzea sztuki współczesnej, kawiarnie i, na dziedzińcach, kolorowe emaliowane leżaki, na których studenci i turyści wylegują się godzinami. Nawet bez biletu sprawdza się jako przerwa między cięższymi punktami programu.

Wielki, otwarty półkolisty plac przed Hofburgiem był sceną historii Austrii pełną rozmachu, od cesarskich parad po tłum witający Anschluss w 1938 roku. Dziś to głównie żwir, pomniki konne i przestrzeń do oddechu. Każdego października Święto Narodowe zapełnia go sprzętem wojskowym, wystawami pod gołym niebem i tłumami.

Wewnątrz Hofburgu Sala Paradna (Prunksaal) to ta barokowa biblioteka, którą każdy sobie wyobraża: 77 metrów orzechowych regałów pod kopułą z freskami, wzniesiona dla cesarza Karola VI w latach 20. XVIII wieku przez ojca i syna Fischerów von Erlach. Mieści 200 000 skórzanych tomów, w tym liczącą 15 000 woluminów bibliotekę księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. Przyjdź dla samej sali, nie po lekturę.

Stojący naprzeciw ratusza, po drugiej stronie Ringu, Burgtheater to jedna z najważniejszych scen niemieckojęzycznego świata, a młody Gustav Klimt wraz z bratem Ernstem i Franzem Matschem namalował część sufitów nad bliźniaczymi klatkami schodowymi w latach 80. XIX wieku. W ciągu dnia nie da się tam po prostu wejść, ale fasada i wycieczka z przewodnikiem pokazują te freski.

Fasada przypominająca grecką świątynię, cała w kolumnach, z fontanną Pallas Ateny na przedzie, otworzyła się ponownie w 2023 roku po pięcioletniej renowacji, podczas której pod starymi salami wykopano nowe hale publiczne. Salę obrad można zwiedzić, gdy parlament nie obraduje; w innym wypadku Atena i fronton nagradzają spokojny spacer wzdłuż bulwaru.

Maria Teresa przebudowała ten pałac na letnią rezydencję Habsburgów w latach 40. XVIII wieku, a jego 1441 pomieszczeń, ogrody formalne i stojąca na wzgórzu Gloriette przyniosły mu wpis na listę UNESCO w 1996 roku. Nie zobaczysz wszystkiego; sedno stanowią apartamenty reprezentacyjne i spacer pod górę do Gloriette. Apartamenty sprzedawane są na wejściówki z konkretną godziną i w sezonie szybko się wyprzedają, więc zarezerwuj bilet Grand Tour online z wyprzedzeniem; ogrody są bezpłatne. Przyjdź na otwarcie, by wyprzedzić autokary z wycieczkami.

Na terenie pałacu znajduje się najstarsze wciąż działające zoo na świecie, założone jako cesarska menażeria w 1752 roku, z barokowym pawilonem pośrodku, gdzie cesarz niegdyś jadał śniadanie w otoczeniu zwierząt. Główną atrakcją są koale, pandy, gdy akurat tam przebywają, oraz ten oryginalny pawilon, a kompaktowy układ pozwala zobaczyć najważniejsze miejsca w jeden poranek.

Ten skromnie wyglądający gmach opery przy Wienzeile był miejscem premiery Fidelia, jedynej opery Beethovena, w 1805 roku, a zbudował go Emanuel Schikaneder, impresario stojący za Czarodziejskim fletem Mozarta. To wciąż czynna scena, a nie punkt zwiedzania, więc podziwiaj fasadę i jej teatralne rzeźby po drodze na targ albo do Secesji.

Klimt i jego sprzymierzeńcy odeszli z wiedeńskiego establishmentu artystycznego w 1897 roku i wznieśli sobie ten biały sześcian zwieńczony kopułą z około 3000 złoconych liści laurowych, miejscowo przezywaną złotą kapustą. Na dole Fryz Beethovenowski Klimta oplata trzy ściany, namalowany na potrzeby jednej wystawy w 1902 roku i nigdy odtąd niezdjęty.

Bardziej węzeł komunikacyjny niż plac, Karlsplatz wciąż skrywa bliźniacze zielono-złote pawilony Otto Wagnera, secesyjne klejnoty pozostałe po miejskiej kolei z lat 90. XIX wieku, osadzone w parku, z kościołem odbijającym się w płytkim basenie. Lepiej przejść przez plac, niż się na nim zatrzymywać: pawilony Wagnera i woda okalają wielką kopułę widoczną z przodu.

Ta zielona kopuła z przodu należy do najwspanialszego barokowego kościoła Wiednia, ufundowanego przez cesarza w geście ślubowania podczas zarazy 1713 roku i poprzedzonego dwiema kolumnami wzorowanymi na kolumnie Trajana w Rzymie. Wewnątrz, gdy jest zainstalowana, panoramiczna winda wjeżdża jakieś 32 metry w głąb kopuły, na tyle blisko, by odczytać pociągnięcia pędzla na fresku Rottmayra z 1725 roku, a stamtąd dalej na widok z dachu na miasto; sprawdź stronę kościoła, zanim będziesz na to liczyć.

Książę Eugeniusz Sabaudzki wzniósł tę parę barokowych pałaców w latach 1717-1723, a Górny Belweder mieści dziś największą na świecie kolekcję dzieł Klimta, dwadzieścia cztery obrazy z Pocałunkiem w migoczącym złocie na czele. Austriackie państwo kupiło Pocałunek prosto ze ściany w 1908 roku; tarasowe ogrody między pałacami są bezpłatne do zwiedzania.